İSG denetimi iki ayrı yoldan yürür: iş güvenliği uzmanının işyerinde yaptığı saha denetimi ve Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı iş müfettişlerinin teftişi. Uzman, sahayı bir kontrol listesiyle gezer, bulguları onaylı deftere yazar ve kapanışını takip eder; müfettiş ise sahayla birlikte risk değerlendirmesi, eğitim, sağlık ve periyodik kontrol kayıtlarını inceler.
Öne çıkanlar
- İç saha denetiminin dayanağı İGU Yönetmeliği md. 9/1-c ve 10/1-c'dir; mevzuat bu denetim için sabit bir sıklık belirlemez.
- Uzman tespit ve önerilerini onaylı deftere yazar ve deftere yazılan öneri işverene tebliğ edilmiş sayılır.
- Dış denetimi ÇSGB Rehberlik ve Teftiş Başkanlığına bağlı iş müfettişleri yapar ve müfettiş işyerine habersiz gelebilir.
- Teftişte risk değerlendirmesi, acil durum planı, İSG-KATİP sözleşmeleri, onaylı defter, eğitim ve sağlık kayıtları ile periyodik kontrol raporları başlıca incelenen belgelerdir.
- Hayati tehlikede işveren önlem almazsa uzman durumu Bakanlığa bildirmek zorundadır; bildirmeyen uzmanın belgesi üç ay askıya alınır.
İSG denetimi nedir, kim yapar?
İSG denetimi, işyerinin iş sağlığı ve güvenliği mevzuatına ve kendi risk değerlendirmesindeki tedbirlere uyup uymadığının sahada ve belge üzerinden kontrol edilmesidir. İki türü vardır: işyerinin iş güvenliği uzmanının yürüttüğü iç saha denetimi ve Rehberlik ve Teftiş Başkanlığına bağlı iş müfettişlerinin yaptığı teftiş. Birincisi aksaklığı erken yakalar, ikincisi yaptırım uygulayabilir.
İGU Yönetmeliği: İş Güvenliği Uzmanlarının Görev, Yetki, Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelik.
| Konu | İç saha denetimi | İş teftişi |
|---|---|---|
| Kim yapar | İşyerinin iş güvenliği uzmanı, gerektiğinde işyeri hekimiyle | ÇSGB Rehberlik ve Teftiş Başkanlığının iş müfettişleri |
| Yasal dayanak | 6331 sayılı Kanun md. 8; İGU Yönetmeliği md. 9-11 | 6331 sayılı Kanun md. 24-25; 4857 sayılı Kanun md. 91-92 |
| Sıklık | Mevzuatta sabit bir sıklık yok | Programlı ya da ihbar, şikâyet veya talep üzerine |
| Kayıt | Onaylı defter | Teftiş tutanağı ve raporu |
| Olası sonuç | Yazılı öneri, takip, gerekirse Bakanlığa bildirim | Süre verme, idari para cezası, işin durdurulması |
OSGB, eğitim kurumu, muayene kuruluşu ve iş hijyeni laboratuvarlarını ise İSG Genel Müdürlüğü denetler (6331 sayılı Kanun md. 24/A).
İş güvenliği uzmanı saha denetimini ne sıklıkla yapmalı?
Mevzuat, iç saha denetimi için sabit bir sıklık belirlemez. İGU Yönetmeliği md. 9/1-c uzmana çalışma ortamının gözetimini, periyodik bakım, kontrol ve ölçümleri planlayıp uygulanmasını kontrol etmeyi görev olarak verir; Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği md. 10/1-ç de tedbirlerin düzenli izlenmesini ister. Sıklığı işyerinin riski ve uzmanın aylık asgari süresi belirler.
İGU Yönetmeliği md. 10/1-c ise uzmana her bölümde inceleme yapma, belgelere ulaşma ve çalışanlarla görüşme yetkisi verir. Asgari süreler md. 12/1'dedir:
| Tehlike sınıfı | Çalışan başına aylık asgari süre | 30 çalışanlı işyerinde aylık toplam |
|---|---|---|
| Az tehlikeli | 10 dakika | 300 dakika (5 saat) |
| Tehlikeli | 20 dakika | 600 dakika (10 saat) |
| Çok tehlikeli | 40 dakika | 1.200 dakika (20 saat) |
Eğitim ve kayıt da bu süreden çıkar. Önerilen ritim:
- Her ziyarette: En riskli bölümde kısa tur (pres hattı, iskele, forklift koridoru).
- Ayda en az bir kez: Aşağıdaki 30 maddelik listeyle bütün bölümleri kapsayan tam tur.
- Ek tur: Kaza veya ramak kala olay, yeni makine ya da proses, bakım duruşu, periyodik kontrolde ağır kusur, yeni alt işveren.
Bu ritmi yıllık çalışma planına satır olarak yazın; planı işyeri hekimiyle birlikte hazırlamak da uzmanın görevidir (md. 9/1-d-2).
Saha denetimi adım adım nasıl planlanır?
İyi bir saha denetimi masa başında, açık kalan bulgularla başlar. Önce onaylı defterde kapanmamış önerileri, risk değerlendirmesinin yüksek riskli satırlarını ve yaklaşan periyodik kontrolleri çıkarın, rotayı bunlara göre çizin. Sahada gördüğünüzü kanıtıyla kaydedin ve turu bölüm sorumlusuyla yapılan kısa bir kapanış görüşmesiyle bitirin.

- Açık bulguları listeleyin. Önceki defter kayıtları, kaza ve ramak kala raporları ile periyodik kontrol kusurları ilk duraklardır.
- Rotayı riske göre çizin. L tipi matriste yüksek çıkan bölümlerle başlayın: atölyede pres ve giyotin makas, şantiyede iskele ve döşeme kenarı, depoda forklift koridoru ve raflar.
- Saati değiştirin. Vardiya değişimini ve alt işveren işlerini de görün; hep aynı saatte yapılan tur aynı tabloyu gösterir.
- Ekibi belirleyin. Bölüm sorumlusu ve çalışan temsilcisi eşlik etsin; işyeri hekimiyle ortak çalışmalar da deftere yazılır (İGU Yönetmeliği md. 11/4).
- Kanıt toplayın. Her uygunsuzluğa yer, saat ve fotoğraf numarası verin; gürültü veya toz şüphesinde ölçüm isteyin.
- Önceliği sahada belirleyin. Hayati tehlikeyi aynı gün işverene yazılı bildirin. Uzman işi kendisi durduramaz, durdurulması için işverene başvurur (md. 10/1-b).
30 maddelik İSG saha denetimi kontrol listesi
Rehberlik ve Teftiş Başkanlığının 2025 metal sektörü programlı teftişinde 2.448 işyerinde ilk teftişte 84.502 noksanlık bulundu; 41.860'ı İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği'ne (kısaca İş Ekipmanları Yönetmeliği), 15.986'sı İşyeri Bina ve Eklentileri Yönetmeliği'ne aykırılıktı. Listeyi işyerinin riskine göre tartın; her maddeyi uygun, uygun değil veya uygulanamaz diye işaretleyin.

Düzen ve tertip
| No | Kontrol noktası | Sahada neye bakılır |
|---|---|---|
| 1 | Yaya ve araç yolları işaretli ve açık | Forklift ve yaya yolu ayrı mı, geçit boş mu |
| 2 | Zemin kuru, düz ve kaymaz | Yağ, talaş, su, çukur, yerde kablo |
| 3 | İstif ve raflar güvenli | Ağır yük altta mı, dikmede ezik veya eksik pim var mı, raf periyodik kontrolü yapılmış mı |
| 4 | Tehlikeli alanlara yetkisiz giriş engelli | Robot hücresi, kazı, yükleme rampası bariyerli ve işaretli mi |
Dayanak: İşyeri Bina ve Eklentileri Yönetmeliği Ek-1 madde 26 ve 37-39; İş Ekipmanları Yönetmeliği EK-III Tablo-5.
Elektrik
| No | Kontrol noktası | Sahada neye bakılır |
|---|---|---|
| 5 | Panolar kapalı ve korunmuş | Kapak kilitli mi, önü boş mu, içinde yanıcı var mı |
| 6 | Ana ve tali panolarda kaçak akım rölesi var | Röle takılı mı, test butonuna basınca açıyor mu |
| 7 | Kablo ve fişler sağlam | Ezik, ekli veya bantlı kablo, korumasız zemin geçişi, kırık fiş |
| 8 | Elektrik ve topraklama periyodik kontrolü güncel | Rapor tarihi (standartta süre yoksa en fazla 1 yıl), kusurlar giderilmiş mi |
Dayanak: İşyeri Bina ve Eklentileri Yönetmeliği Ek-1 madde 4-8; İş Ekipmanları Yönetmeliği EK-III Tablo-3.
Makine koruyucuları
| No | Kontrol noktası | Sahada neye bakılır |
|---|---|---|
| 9 | Hareketli parçalar koruyucuyla kapalı | Kayış-kasnak, dişli ve mil açıkta mı, muhafaza yerinde mi |
| 10 | Acil durdurma butonları çalışıyor | Erişilebilir mi, basınca makine duruyor mu, buton bantlı mı |
| 11 | Pres ve giyotinde emniyet sistemleri devrede | Işık bariyeri, çift el kumandası ve kapı switch'i köprülenmiş mi |
| 12 | Bakımda enerji kesilip kilitleniyor | EKED (etiketle, kilitle, emniyete al, dene) seti, prosedürü ve eğitimi var mı |
| 13 | Kusurlu ekipman kullanım dışı | Uygunsuz raporlu forklift veya kren işaretli ve ayrılmış mı, günlük kontrol kaydı var mı |
Dayanak: İş Ekipmanları Yönetmeliği EK-I madde 2.4, 2.8 ve 2.13, EK-III madde 1.3 ve 1.9; ÇSGB Metal Şekillendirmede Güvenlik el kitabı (Aralık 2025).
Yüksekte çalışma
| No | Kontrol noktası | Sahada neye bakılır |
|---|---|---|
| 14 | Kenar ve boşluklarda toplu koruma var | Döşeme kenarı, asansör ve merdiven boşluğu korkuluklu veya kapaklı mı |
| 15 | İskele kontrollü ve işaretli | Periyodik kontrol (standartta süre yoksa yapı iskelesinde 6 ay, seyyar iskelede 1 yıl), azami yük işareti, tekerlek freni |
| 16 | Toplu koruma yetmiyorsa kemer doğru bağlı | Tam vücut kemeri ankraja veya yaşam hattına bağlı mı, kemer ve halat sağlam mı |
| 17 | Merdiven ve insan kaldırma kurallara uygun | Seyyar merdiven yalnızca kısa süreli, düşük riskli işte mi; forklift çatalında insan kaldırılıyor mu |
Dayanak: Yapı İşlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği EK-4 (A) madde 2; İş Ekipmanları Yönetmeliği EK-II madde 3.1.2, 4.1.2 ve 4.3, EK-III Tablo-2.
KKD
| No | Kontrol noktası | Sahada neye bakılır |
|---|---|---|
| 18 | KKD bölüm bazında belirlenmiş | Risk değerlendirmesindeki KKD listesi sahayla örtüşüyor mu |
| 19 | KKD uygun ve belgeli | CE işareti, Türkçe kullanım kılavuzu, işe uygun koruma sınıfı |
| 20 | KKD sağlam ve erişilebilir | Kırık baret, çizik gözlük, yırtık eldiven, yedek stok |
| 21 | KKD doğru kullanılıyor | Yüksekte baret çene bandı takılı mı; matkap, pres ve giyotin çalışırken eldiven takılmıyor mu |
Dayanak: Kişisel Koruyucu Donanımların İşyerlerinde Kullanılması Hakkında Yönetmelik md. 6-8; ÇSGB metal el kitabı.
Yangın ve acil durum
| No | Kontrol noktası | Sahada neye bakılır |
|---|---|---|
| 22 | Yangın söndürücüler hazır | Yerinde, önü açık ve işaretli mi, kontrol etiketi güncel mi |
| 23 | Acil çıkışlar kullanılabilir | Kapı kilitli mi, dışa açılıyor mu, önü boş mu, acil aydınlatma yanıyor mu |
| 24 | Acil durum ekip listesi asılı | Ad, görev ve telefonlar güncel ve görünür mü, toplanma alanı işaretli mi |
| 25 | Sıcak işlerde önlem alınmış | Kaynak ve taşlama noktasında yanıcılar uzakta mı, sıcak çalışma izni ve söndürücü hazır mı |
Dayanak: İşyeri Bina ve Eklentileri Yönetmeliği Ek-1 madde 10, 12 ve 13; İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik md. 11/9.
Kimyasallar
| No | Kontrol noktası | Sahada neye bakılır |
|---|---|---|
| 26 | Türkçe güvenlik bilgi formu erişilebilir | Her kimyasalın güncel formu kullanım noktasında mı |
| 27 | Kaplar etiketli | Aktarılan tiner veya asit su şişesinde değil, etiketli kapta mı |
| 28 | Depolama uyumlu | Tepkimeye girebilecek kimyasallar ayrı mı, döküntü tavası ve dökülme kiti var mı |
| 29 | Gaz tüpleri güvenli | Tüpler dik ve zincirli mi, oksijen ile yanıcı gaz ayrı mı, geri tepme ventili var mı |
| 30 | Havalandırma ve göz duşu çalışıyor | Kaynak dumanında lokal emiş çalışıyor mu, göz duşu erişilebilir mi |
Dayanak: Kimyasal Maddelerle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik md. 6/2-b, 7/1-g ve 7/1-i; ÇSGB metal ve toplu korunma el kitapları.
Bulgular onaylı deftere nasıl yazılır ve kapatılır?
Uzman, sahadaki tespit ve tavsiyelerini onaylı deftere yazmakla yükümlüdür (İGU Yönetmeliği md. 11/4). Deftere yazılan tespit ve öneriler işverene tebliğ edilmiş sayılır (İSG Hizmetleri Yönetmeliği md. 7/4). Bu yüzden her kayıt, okuyanın neyin, nerede, kim tarafından ve ne zamana kadar düzeltileceğini anlayacağı açıklıkta olmalıdır.

- Defter seri numaralı, bir asıl iki kopyalıdır ve her işyeri için tektir; sayfaları Çalışma ve İş Kurumu il müdürlüğünce veya noterce onaylanır (md. 4/1-e, 7/3).
- Kayıtları uzman, hekim ve işveren birlikte veya ayrı ayrı imzalar; defteri müfettişe göstermek işverenin yükümlülüğüdür (md. 7/4-5).
Sac işleme atölyesinden örnek bir kayıt:
| Alan | Örnek kayıt |
|---|---|
| Tarih, bölüm | 19.11.2026, pres hattı |
| Tespit | 3 numaralı hidrolik presin ışık bariyeri anahtarla devre dışı bırakılmış, operatör kalıba elle parça besliyor. |
| Öneri | Bariyer derhal devreye alınsın, anahtar kilitli kutuya konsun, operatöre talimat yeniden anlatılıp imzalatılsın. |
| Öncelik, termin | Hayati tehlike; bariyer devreye alınana kadar pres çalıştırılmasın, aynı gün. |
| Sorumlu | Üretim şefi |
| Kapanış | 20.11.2026 kontrolünde bariyer devrede, anahtar kilitli kutuda; bulgu kapatıldı. |
Kapanışı şu sırayla yönetin:
- Her bulguyu defter sayfa numarasıyla takip listesine aktarın; sorumluyu, başlama ve bitiş tarihini yazın. Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği md. 10/1-c de bunu ister.
- Termin dolunca bulguyu yerinde doğrulayın, kapanışı tarih ve fotoğraf numarasıyla deftere işleyin.
- Hayati tehlike sürüyorsa tırmandırın: işveren önlem almazsa uzman durumu Bakanlığın yetkili birimine, varsa yetkili sendika temsilcisine, yoksa çalışan temsilcisine bildirir (6331 sayılı Kanun md. 8/2). İGU Yönetmeliği md. 11/3 bunun Çalışma ve İş Kurumu il müdürlüğüne yazılı yapılmasını ister. Bildirmeyen uzmanın belgesi üç ay, tekrarında altı ay askıya alınır; bildirim yüzünden sözleşmesine son verilemez.
Sayfa düzeni için tespit ve öneri defteri rehberine bakın.
İş müfettişi teftişi nasıl yürür?
Dış denetimi Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Rehberlik ve Teftiş Başkanlığına bağlı iş müfettişleri yapar; 6331 sayılı Kanun md. 24'e göre İSG teftişi bu konuda yetkili iş müfettişlerinin işidir. Teftiş işyerinde yapılır. Müfettiş önceden haber vermeden, haftanın herhangi bir günü, gündüz veya gece çalışılan herhangi bir saatte gelebilir.
- Teftiş türü: Programlı teftişte işyerleri risk, alan veya sektöre göre seçilir; program dışı teftiş ihbar, şikâyet veya talep üzerine yapılır.
- Akış: Üst düzey yetkiliyle görüşme, saha turu, belge incelemesi, çalışan görüşmeleri, gerekirse imzalı ifade. Müfettiş belgeleri işyeri dışında da inceleyebilir.
- İşverenin yükümlülüğü: Çağrıldığında gelmek, bilgi vermek, belge ve delilleri göstermek ve her türlü kolaylığı sağlamak zorunludur (4857 sayılı Kanun md. 92/2). İfadesine başvurulan çalışanlara telkinde bulunmak yasaktır (md. 96).
- Sonuç: Programlı teftişlerde müfettiş, giderilebilir aykırılıklar için süre veren bir bildirim düzenleyip teftişe ara verebilir; süre sonunda giderilmeyenler için idari işlem yapılır.
Hayati tehlikede 6331 sayılı Kanun md. 25 uygulanır: üç iş müfettişinden oluşan heyet tespitten itibaren iki gün içinde işi durdurabilir; acil durumda tespiti yapan müfettiş heyet kararına kadar işi durdurur. Çok tehlikeli sınıftaki maden, metal ve yapı işleri ile tehlikeli kimyasallarla çalışılan veya büyük endüstriyel kaza olabilecek işyerlerinde risk değerlendirmesi yapılmamışsa da iş durdurulur. İşverenin altı iş günü içinde iş mahkemesine itirazı kararın uygulanmasını etkilemez. Durdurulan işte izinsiz çalışma yaptırana üç yıldan beş yıla kadar hapis cezası verilir.
İSG teftişinde hangi belgeler istenir?
Müfettiş, mevzuata göre tutulması zorunlu her türlü kaydı ve belgeyi inceleyebilir (4857 sayılı Kanun md. 92). Başkanlığın 2024 İSG organizasyonu programlı teftişinde incelenen başlıklar sorumlular ve organizasyon, periyodik kontrol ve ölçümler, risk değerlendirmesi, sağlık gözetimi, olayların bildirimi, eğitim ve acil durumlardı.
| Belge | Müfettişin baktığı nokta | Dayanak |
|---|---|---|
| Risk değerlendirmesi dokümanı | Tarih ve geçerlilik, ekip, sayfa parafları, son sayfa imzası; en geç 2, 4 veya 6 yılda yenileme | Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği md. 11-12 |
| Acil durum planı ve tatbikat formu | Planın güncelliği (2, 4 veya 6 yıl), en geç yılda bir tatbikat, asılı destek elemanı listesi | Acil Durumlar Yönetmeliği md. 11, 13, 14 |
| İSG-KATİP sözleşmeleri | Uzman, hekim ve gerekiyorsa diğer sağlık personeli için onaylı sözleşme, sürenin çalışan sayısına uygunluğu | İSG Hizmetleri Yönetmeliği md. 14; İGU Yönetmeliği md. 12 |
| Onaylı defter | Düzenli kayıt, imzalar, açık bulguların akıbeti | İSG Hizmetleri Yönetmeliği md. 7 |
| Eğitim kayıtları | İşe başlama eğitimi tutanağı, temel eğitim katılım tutanakları ve belgeleri, özlük dosyası | 6331 md. 17; Çalışanların İSG Eğitimleri Yönetmeliği (RG 2.4.2026) md. 7, 17, 24 |
| Sağlık raporları | İşe giriş ve periyodik muayene formları; çok tehlikelide en geç yılda bir, tehlikelide üç, az tehlikelide beş yılda bir | 6331 md. 15; İşyeri Hekimi ve Diğer Sağlık Personeli Yönetmeliği md. 9 |
| Periyodik kontrol raporları | Ekipman listesiyle eşleşme, EKİPNET kayıt numarası, imza, kusurların giderilmesi, İSG-KATİP sözleşmesi | İş Ekipmanları Yönetmeliği md. 7 ve EK-III |
| İş kazası ve meslek hastalığı kayıtları | Kazadan sonraki üç iş günü içinde SGK bildirimi, inceleme raporları, ramak kala kayıtları | 6331 md. 14 |
| İSG kurulu tutanakları | 50 ve üzeri çalışanlı, altı aydan uzun süren sürekli işlerde toplantı tutanakları ve kurul raporları | 6331 md. 22; Kurullar Yönetmeliği md. 9-10 |
| Çalışan temsilcisi ve destek elemanı görevlendirmeleri | Seçim veya atama belgesi, eğitim kayıtları | 6331 md. 17/2 ve 20; Acil Durumlar Yönetmeliği md. 11 ve 15 |
| Yıllık çalışma planı ve yıllık değerlendirme raporu | Uzman ve hekimin birlikte hazırladığı güncel plan ve rapor | İGU Yönetmeliği md. 9/1-ç-2 ve 9/1-d-2 |
| Ölçüm raporları, talimatlar, mesleki eğitim belgeleri | Gürültü, toz ve kimyasal ölçümleri; talimatlar ve iş izinleri; zorunlu işlerde mesleki eğitim belgesi | 6331 md. 10/4 ve 17/3; İGU Yönetmeliği md. 9/1-ç-4 |
OSGB'den hizmet alınıyorsa defter suretleri, yıllık plan, değerlendirme raporu ve eğitim kayıtları OSGB arşivinde de tutulur, istenirse denetime yetkili memurlara gösterilir (İSG Hizmetleri Yönetmeliği md. 13/2).
Denetimi sahada sonuç veren bir rutine çevirin
İyi bir İSG denetimi, teftiş dosyasından önce sahada değişen davranış üretir: kapanan bulgu, devrede kalan bariyer, önü açık acil çıkış. Belgenizi B sınıfına taşımayı düşünüyorsanız Uludağ Uzman Akademi'nin B sınıfı iş güvenliği kursu programını inceleyin.
Kaynaklar
Sertifika eğitimleri
İSG kariyerinde bir adım önde olun
Bakanlık onaylı A, B, C Sınıfı İSG, İşyeri Hekimliği, DSP, İlk Yardım ve Hijyen sertifika programlarıyla 7 ilde 10 şubedeyiz.



