İş güvenliği talimatları, bir makinenin veya işin güvenli yapılışını çalışana madde madde anlatan yazılı kurallardır. Talimatı iş güvenliği uzmanı hazırlar, işveren onaylar; metin ekipmanın Türkçe kullanım kılavuzu ve risk değerlendirmesi esas alınarak yazılır, çalışana imza karşılığı tebliğ edilir ve ekipmanın yanında bulundurulur. Aşağıda forklift, kaynak makinesi ve el aletleri için doldurulmuş üç örnek bulunuyor.
Öne çıkanlar
- 6331 sayılı Kanun md. 5, işverene "çalışanlara uygun talimatlar vermek" ilkesini yükler; İSG uzmanlarının yönetmeliğine göre talimatı uzman hazırlar, işveren onaylar.
- İş Ekipmanları Yönetmeliği md. 10, yazılı talimatın Türkçe kullanım kılavuzu dikkate alınarak hazırlanmasını ve ekipmanla birlikte bulundurulmasını ister.
- Yazılı talimat en az kullanım koşullarını, öngörülen anormal durumlar ile önlemleri ve varsa önceki kullanım deneyimini içerir.
- Forklift operatörlüğünü kapsayan Endüstriyel Taşımacı (Seviye 3) mesleğinde MYK belgesi 9 Nisan 2022'den beri zorunludur.
- Talimat için sabit bir yenileme süresi yoktur; risk değerlendirmesi yenilendiğinde, ekipman değiştiğinde ve her kaza veya ramak kala olaydan sonra gözden geçirilir.
İş güvenliği talimatlarının yasal dayanağı nedir?
Talimat yükümlülüğünün temeli 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'dur. Kanun, risklerden korunma ilkeleri arasında çalışanlara uygun talimatlar vermeyi sayar, bilgilendirme ve eğitimi ayrı maddelerde düzenler. Makine ve ekipmana özgü ayrıntı İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği'nin 10. maddesinde, hazırlama görevi ise iş güvenliği uzmanlarına ilişkin yönetmeliktedir.
| Mevzuat | Madde | Talimatla ilgili hüküm |
|---|---|---|
| 6331 sayılı Kanun | md. 4/1-d | Yeterli bilgi ve talimat verilmeyen çalışanın hayati ve özel tehlike bulunan yerlere girmesi önlenir. |
| 6331 sayılı Kanun | md. 5/1-ğ | Risklerden korunma ilkelerinden biri "çalışanlara uygun talimatlar vermek"tir. |
| 6331 sayılı Kanun | md. 16 ve 17 | Çalışan risk ve tedbirler konusunda bilgilendirilir; eğitim işe başlarken, iş veya ekipman değişince verilir. |
| 6331 sayılı Kanun | md. 19 | Çalışan talimatlara uyar, güvenlik donanımlarını çıkarmaz ve değiştirmez. |
| İş Ekipmanları Yönetmeliği | md. 8 ve 11 | Özel riskli ekipmanı yalnızca görevlendirilen kişi kullanır; kullanıcıya önceden risk eğitimi verilir. |
| İş Ekipmanları Yönetmeliği | md. 10 | Yeterli bilgi ve uygun olması halinde yazılı talimat verilir. |
| İş Güvenliği Uzmanlarının Görev, Yetki, Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelik | md. 9/1-ç-4 | Uzman talimatları hazırlar, işverenin onayına sunar, uygulamayı kontrol eder. |
| İSG Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği | md. 8/3-h | Uygun talimat verilmemesinden doğabilecek tehlikeler ayrıca tanımlanır. |
Her makineye yazılı talimat zorunlu mu?
Hayır, yönetmelik bunu mutlak şart olarak yazmaz. 10. madde "yeterli bilgi ve uygun olması halinde yazılı talimat verilir" der: bilgi her ekipman için zorunludur, yazılı talimat riskin gerektirdiği yerde verilir. Forklift, kaynak makinesi ve taşlama gibi ağır sonuç doğurabilen ekipmanlarda bilgiyi kanıtlanabilir kılmanın yolu yazılı talimattır.
Yazılı talimat verildiğinde üç şart vardır: Türkçe kullanım kılavuzu dikkate alınarak hazırlanır, ekipmanla birlikte bulundurulur, basit ve kolay anlaşılır olur. Son değişikliği 23.12.2025'te yapılan güncel metin bu şartları aynen korur.
Bir İSG talimatında hangi bölümler bulunmalı?
Yönetmeliğe göre yazılı talimat en az üç bilgiyi içerir: ekipmanın kullanım koşulları, öngörülen anormal durumlar ve önlemler, varsa önceki kullanım deneyiminden elde edilen sonuçlar. Sahada işleyen bir talimat bu çekirdeği işin akışına göre bölümlere ayırır. Aşağıdaki tablo, hangi bölümün yasal asgariden, hangisinin iyi uygulamadan geldiğini gösterir.
| Bölüm | Ne yazılır | Kaynağı |
|---|---|---|
| Kimlik | Ekipman marka ve modeli, doküman no, revizyon, tarih | İyi uygulama |
| Yetki | Kimin kullanacağı, aranan belge ve eğitim | Yönetmelik md. 8 ve 11 |
| İşe başlamadan önce | Kullanım öncesi kontrol, kişisel koruyucu donanım (KKD), ortam | Kullanım koşulları (md. 10) |
| Çalışma sırasında | Güvenli çalışma kuralları | Kullanım koşulları (md. 10) |
| İş bitiminde | Durdurma, enerjiyi kesme, park | Kullanım koşulları (md. 10) |
| Yasaklar | Kazaya dönüşmüş veya dönüşebilecek davranışlar | Önceki kullanım deneyimi (md. 10) |
| Acil durum | Arıza, yangın ve yaralanmada ilk adımlar | Anormal durumlar ve önlemler (md. 10) |
| Tebliğ ve imza | "Okudum, anladım" beyanı ve imzalar | İspat için iyi uygulama |
Maddeleri yazarken üç kural yeterlidir:
- Her madde tek bir eylem içerir: "Çatallar tamamen indirilir."
- "Dikkatli çalışınız" gibi ölçülemeyen ifadeler yerine gözlenebilir davranış yazılır.
- Acil durum maddeleri, acil durum eylem planı ile aynı toplanma yerini ve telefonları kullanır.
İş güvenliği talimatları adım adım nasıl hazırlanır?
Talimat masa başında değil, ekipmanın yanında yazılır. Sıra şöyledir: envanter, kılavuz ve risk değerlendirmesi taraması, operatörle saha gözlemi, kuralların yazımı, işveren onayı, tebliğ ve revizyon takibi. Her adım bir öncekinin çıktısını kullanır; biri atlanırsa talimat sahada karşılığı olmayan bir dosya kâğıdına dönüşür.
- Envanter çıkarın. Talimat gerektiren ekipman ve işleri listeleyin: forklift, transpalet, kaynak, taşlama, pres, torna, kompresör, caraskal, yüksekte çalışma, kimyasal aktarma.
- Kılavuz ile risk değerlendirmesini eşleştirin. Kılavuzdaki uyarılarla o ekipmanın risk tedbirlerini yan yana koyun; talimat kılavuzla çelişmez. Fine-Kinney ile puanlanmış yüksek riskli satırlar, yasaklar bölümünün ham maddesidir.
- Operatörü sahada izleyin. Gerçek iş akışını ve kestirme yolları görün, operatörün görüşünü alın; İş Ekipmanları Yönetmeliği md. 12 de bunu ister.
- Kuralları yazın. Her bölümde 3 ila 6 madde çoğu ekipman için yeterlidir; internetten indirilen genel metin marka ve modeli tutmaz.
- Onaylatın. Uzman hazırlar, işveren veya vekili onaylar; doküman numarası ve revizyon verilir.
- Tebliğ edin. Her kullanıcıya anlatın, imzasını alın, bir nüshayı ekipmanın yanına koyun.
- Revizyonu planlayın. Gözden geçirme tablosundaki tetikleyicileri takip edin.
Örnek 1: Forklift kullanma talimatı
Bu örnek, kapalı depoda çalışan akülü veya LPG'li karşı ağırlıklı forklift içindir. Maddeler ÇSGB'nin forklift rehberi (2025) ile İş Ekipmanları Yönetmeliği eklerine dayanır.

FORKLIFT KULLANMA TALİMATI (Doküman no: TL-01, Revizyon: 00, Yürürlük: 14.11.2026, Ekipman: marka, model)
A. Yetki
- Forklifti yalnızca MYK Endüstriyel Taşımacı (Seviye 3) belgesi olan ya da bu şarttan muaf olan, bu model için eğitim almış ve yazılı olarak görevlendirilmiş operatör kullanır.
- Trafiğe çıkacak forkliftin operatöründe G sınıfı sürücü belgesi de bulunur.
- Son periyodik kontrolünün üzerinden bir yıl geçmiş forklift kullanılmaz.
B. İşe başlamadan önce (her vardiyada, her forklift için)
- Çatal, zincir ve hidrolik hortumlar çatlak, eğilme ve sızıntıya karşı kontrol edilir.
- Fren, el freni, direksiyon, kumandalar, korna, ışıklar ve sesli ikaz denenir; lastikler, emniyet kemeri, akü bağlantıları veya LPG tankı kontrol edilir.
- Kusurlu forklift çalıştırılmaz, "KULLANILMAZ" etiketi takılır ve amire bildirilir.
C. Çalışma sırasında
- Emniyet kemeri her zaman takılıdır.
- Kapasite etiketindeki değer aşılmaz; yük ortalanır, sırtlığa dayanır, direk geriye yatık ve yük zemine yakın taşınır.
- Ani kalkış, ani fren ve keskin dönüş yapılmaz; yük görüşü kapatıyorsa geri geri ve yavaş sürülür.
- Kavşak, kapı ve kör köşelerde yavaşlanır, korna çalınır, yayaya yol verilir; işyeri hız sınırına uyulur.
- Rampada yüklüyken yük yokuş yukarı, boşken çatallar yokuş aşağı tarafta tutulur; eğimde istif yapılmaz.
D. Akü şarjı ve LPG
- Akü şarjını yalnızca eğitimli kişi, şarj alanında yüz siperi, önlük ve kauçuk eldivenle yapar.
- Şarj ve LPG değişim alanında sigara, açık alev ve cep telefonu kullanılmaz; akü sıvısı çıplak alevle kontrol edilmez.
- LPG tüpünü yalnızca eğitimli kişi, motor kapalıyken ve havadar alanda değiştirir; forklift kullanılmadığında tank vanası kapalı tutulur.
E. İş bitiminde
- Forklift park alanında düz zemine bırakılır; çatallar tamamen indirilir ve hafif öne eğilir.
- Kumandalar boşa alınır, el freni çekilir, kontak kapatılır ve anahtar alınır.
F. Yasaklar
- Yolcu koltuğu ve kemeri olmayan forklifte yolcu bindirmek, çatalda veya yükte insan taşımak, özel kafes olmadan insan kaldırmak.
- Kaldırılmış yükün veya çatalların altında birinin bulunmasına izin vermek.
- Forklifti çekici olarak kullanmak, yükü çatal ucuyla itmek, üretici onayı olmadan karşı ağırlık veya çatal uzatması takmak.
- Sürüşte elle cep telefonu kullanmak, alkol veya uyuşturucu etkisinde çalışmak, vücudu kabinden dışarı çıkarmak.
G. Acil durum
- Çarpma veya yük düşmesinde forklift durdurulur ve alan boşaltılır; yaralı varsa ilk yardımcı çağrılır, 112 aranır.
- Yangında, güvenliyse kontak ve LPG vanası kapatılır, söndürücüyle müdahale edilir, acil durum planına göre tahliye edilir.
- Ramak kala dahil her olay aynı vardiyada amire bildirilir.
Tebliğ ve imza: Bu talimatı okudum, anladım ve uygulayacağım.
| Adı Soyadı | Görevi | Tarih | İmza |
|---|---|---|---|
Hazırlayan: İSG uzmanı (ad, imza). Onaylayan: İşveren veya vekili (ad, imza).
Örnek 2: Kaynak makinesi kullanma talimatı
Örnek, atölyede örtülü elektrot ve gazaltı kaynağı yapılan elektrik ark kaynak makinesi içindir. Kaynak; ark ışığı, duman, elektrik çarpması ve yangın risklerini aynı anda taşıdığından, sabit kaynak alanı dışındaki her işte talimat sıcak çalışma izniyle uygulanır.

KAYNAK MAKİNESİ KULLANMA TALİMATI (Doküman no: TL-02, Revizyon: 00, Yürürlük: 14.11.2026, Ekipman: marka, model)
A. Yetki
- Kaynağı yalnızca bu makine için eğitim almış ve görevlendirilmiş çalışan yapar; bakım ve onarımı yetkili elektrikçi, enerji kesikken yapar.
B. İşe başlamadan önce
- Kablolar, elektrot pensi ve şase pensi kontrol edilir; yalıtımı bozuk kablo veya çatlak pens kullanılmaz, bantla onarılmaz.
- Makine topraklı prize bağlanır; şase pensi iş parçasına, kaynak noktasına olabildiğince yakın bağlanır.
- Talaş, yağlı bez, boya ve karton gibi yanıcılar kaldırılır, kaldırılamayanlar alev almaz örtüyle kapatılır; yangın söndürücü yanda hazır tutulur.
- Sabit kaynak alanı dışında çalışılacaksa sıcak çalışma izni alınır.
- Kaynak perdeleri çekilir, duman emiş ağzı kaynak noktasına yaklaştırılıp çalıştırılır.
- Gazaltı tüpü dik konumda zincirle sabitlenir; regülatör ve hortumlarda sızıntı kontrol edilir.
C. Kişisel koruyucu donanım
- TS EN 175'e uygun kaynakçı siperliği (akıma uygun filtreyle), TS EN 12477'ye uygun kaynakçı eldiveni, deri önlük, uzun kollu iş elbisesi ve emniyet ayakkabısı kullanılır; cüruf kırılırken siperlik altında koruyucu gözlük takılır.
D. Çalışma sırasında
- Islak zeminde, ıslak eldiven veya giysiyle kaynak yapılmaz.
- Kaynak kablosu vücuda sarılmaz; ara verirken pens yalıtkan askıya asılır.
- Baş duman bulutunun dışında tutulur; emiş çalışmıyorsa iş durdurulur.
- Yakıt, yağ veya kimyasal içermiş kaplarda, temizlenip gaz ölçümüyle güvenli olduğu doğrulanmadan kaynak yapılmaz.
- Tank ve silo gibi kapalı alanlarda çalışma izni olmadan kaynak yapılmaz; tüp ve makine dışarıda kalır.
E. İş bitiminde
- Elektrot pensten çıkarılır, makine kapatılıp fişi çekilir, tüp vanası kapatılır.
- Alan, için için yanmaya karşı kontrol edilir; sıcak parçalar işaretlenir, kablolar toplanır.
F. Yasaklar
- Siperliksiz kaynak yapmak, çevredekilerin ark ışığına korumasız bakmasına izin vermek.
- Kaynak akımını bina çeliği, boru hattı veya korkuluk üzerinden döndürmek.
- Kapağı açık makineyle çalışmak, makineye yetkisiz müdahale etmek.
G. Acil durum
- Elektrik çarpmasında enerji kesilmeden kazazedeye dokunulmaz; ilk yardımcı çağrılır, 112 aranır.
- Giysi tutuşursa koşulmaz; yere yatıp yuvarlanılır veya yangın battaniyesi kullanılır.
- Gözde ark yanığı belirtisinde çalışma bırakılır, göz ovuşturulmaz, işyeri hekimine başvurulur.
Tebliğ ve imza: Bu talimatı okudum, anladım ve uygulayacağım.
| Adı Soyadı | Görevi | Tarih | İmza |
|---|---|---|---|
Hazırlayan: İSG uzmanı (ad, imza). Onaylayan: İşveren veya vekili (ad, imza).
Örnek 3: El aletleri kullanma talimatı
Talimat; çekiç, keski, tornavida ve anahtar gibi elle kullanılan aletler ile matkap, avuç taşlama ve akülü vidalama makinelerini kapsar. Yönetmelikteki iş ekipmanı tanımı "alet" kelimesini de içerir; taşlamanın koruyucu kapağını sökmek, 6331 sayılı Kanun md. 19'daki güvenlik donanımlarını keyfi olarak çıkarmama yükümlülüğünün ihlalidir.

EL ALETLERİ KULLANMA TALİMATI (Doküman no: TL-03, Revizyon: 00, Yürürlük: 14.11.2026, Bölüm: atölye adı)
A. İşe başlamadan önce
- İşe uygun alet seçilir; tornavida keski veya levye, anahtar çekiç yerine kullanılmaz.
- Sapı gevşek çekiç ve başı mantarlaşmış keski kullanılmaz.
- Elektrikli aletin kablosu, fişi ve gövdesi kontrol edilir; ezik veya ekli kablo ve kırık fişle çalışılmaz.
- Elektrikli aletler kaçak akım koruma rölesi bulunan prizden beslenir; kablo makarası tamamen açılarak kullanılır.
- Taşlamada koruyucu kapak takılıdır; diskin azami devri makinenin devrinden düşük olamaz, çatlak, nemli veya son kullanma tarihi geçmiş disk takılmaz.
B. Kişisel koruyucu donanım
- Darbeye dayanıklı koruyucu gözlük takılır; taşlamada üzerine yüz siperi, gürültülü işte kulak koruyucu kullanılır.
- Matkapla çalışırken dönen uca dolanabilecek takı, atkı ve bol giysi kullanılmaz; uzun saç toplanır.
C. Çalışma sırasında
- İş parçası mengene veya işkenceyle sabitlenir; elde tutularak delinmez, kesilmez.
- Taşlama yan sap takılı olarak iki elle tutulur; kıvılcım kişilere ve yanıcılara yöneltilmez.
- Kesme diskinin yan yüzeyiyle taşlama yapılmaz; disk tamamen durmadan alet bırakılmaz.
- Yüksekte aletler düşmeye karşı bağlanır veya alet çantasında taşınır.
D. İş bitiminde
- Uç veya disk değiştirmeden, ayar ve temizlikten önce fiş çekilir ya da batarya çıkarılır.
- Aletler temizlenip dolabına konur; arızalı alet "KULLANILMAZ" etiketiyle ayrılır ve amire bildirilir.
E. Yasaklar
- Koruyucu kapağı veya yan sapı sökmek, aleti kablosundan taşımak, fişi kablodan çekmek.
- Islak elle veya ıslak zeminde elektrikli alet kullanmak, kontrolden geçmemiş kişisel aletle çalışmak.
F. Acil durum
- Göze parça kaçarsa göz ovuşturulmaz; ilk yardımcıya ve işyeri hekimine başvurulur.
- Elektrik çarpmasında önce enerji kesilir, sonra kazazedeye müdahale edilir ve 112 aranır.
- Disk kırılması veya geri tepme, yaralanma olmasa da amire bildirilir.
Tebliğ ve imza: Bu talimatı okudum, anladım ve uygulayacağım.
| Adı Soyadı | Görevi | Tarih | İmza |
|---|---|---|---|
Hazırlayan: İSG uzmanı (ad, imza). Onaylayan: İşveren veya vekili (ad, imza).
Talimat çalışana nasıl tebliğ edilir, nerede bulundurulur?
Talimat, çalışan ekipmanı kullanmaya başlamadan önce yüz yüze anlatılarak tebliğ edilir ve "okudum, anladım" beyanıyla imzalatılır. Mevzuat ayrıca imza şartı koymaz; ancak imzalı tebliğ kaydı, talimatın gerçekten verildiğini gösteren en somut belgedir. Yazılı talimatın bir nüshası da yönetmeliğin 10. maddesi gereği ekipmanla birlikte bulundurulur.
- Tebliğ ekipmanın başında yapılır. Maddeler okunur, kontrol noktaları ekipman üzerinde gösterilir, çalışan gözetim altında bir kez uygular.
- Anlaşılır olmalıdır. Türkçe okuyamayan çalışana talimat tercümanla anlatılır ve piktogramla desteklenir.
- Asmak tebliğ yerine geçmez. Panodaki metni kimin okuduğu bilinmez; tebliğ kişi bazında yapılır. Sabit makinede yanındaki panoya, forkliftte kabine konan plastik kaplı nüsha ise 10. maddedeki bulundurma şartını karşılar; ÇSGB forklift rehberi de talimatın forklift üzerinde taşınmasını öngörür.
- Revizyon görünür olur. İmzalı asıl dosyada kalır; revizyon değişince eski nüsha sahadan toplanır, yeni sürüm imzalatılır.
Talimatlar ne sıklıkla gözden geçirilmeli?
Talimatlar için mevzuatta sabit bir yenileme süresi yoktur. Doğru yöntem talimatı risk değerlendirmesine bağlamaktır: risk değerlendirmesi çok tehlikeli işyerinde en geç 2, tehlikeli işyerinde 4, az tehlikeli işyerinde 6 yılda bir yenilenir ve değişikliklerde beklenmeden güncellenir. Talimat da aynı döngüde gözden geçirilir.
| Tetikleyici | Talimatta yapılacak iş | Dayanak |
|---|---|---|
| Risk değerlendirmesinin yenilenmesi | Tüm talimatlar yeni risk tablosuyla karşılaştırılır | Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği md. 12/1 |
| Yeni ekipman, model değişikliği, tadilat | İlgili talimat yeniden yazılır ve yeniden tebliğ edilir | Aynı yönetmelik md. 12/2-b, 6331 md. 17/1 |
| İş kazası, meslek hastalığı, ramak kala olay | Bulgu talimata işlenir, revizyon numarası artar | Aynı yönetmelik md. 12/2-ç |
| Kaza geçiren veya altı aydan fazla işten uzak kalan çalışan | Talimat işe dönüşte yeniden anlatılır ve imzalatılır | 6331 md. 17/4 |
| Üreticinin yeni kılavuzu veya uyarısı | Talimat yeni kılavuza göre güncellenir | İş Ekipmanları Yönetmeliği md. 10 |
Kaza sonrası kök neden analizi bulgusunu doğrudan bir yasak veya kontrol maddesine çevirin; ramak kala olay kayıtları aynı işi kimse yaralanmadan görür. Talimat listesinin yıllık taraması için uzmanın yıllık çalışma planına satır açın.
Talimatı sahada yaşayan bir belgeye dönüştürmek
İyi bir talimat, operatörün ilk okumada uygulayabileceği kadar kısa ve ekipmana özgüdür. Risk değerlendirmesinden talimata, tebliğden revizyona uzanan bu zinciri uygulamalı öğrenmek isterseniz Uludağ Uzman Akademi'nin C sınıfı iş güvenliği kursu programını inceleyin.
Kaynaklar
Sertifika eğitimleri
İSG kariyerinde bir adım önde olun
Bakanlık onaylı A, B, C Sınıfı İSG, İşyeri Hekimliği, DSP, İlk Yardım ve Hijyen sertifika programlarıyla 7 ilde 10 şubedeyiz.



