kaza sıklık oranı

Kaza Sıklık Oranı ve Kaza Ağırlık Oranı Nasıl Hesaplanır? Formüller, Çarpanlar ve 12 Aylık Örnek

Kaza sıklık ve ağırlık oranının formülleri, SGK, ÇSGB ve ILO'nun kullandığı çarpanlar, fiili çalışma saati ve kayıp gün sayımı ile 120 kişilik bir metal atölyesi için doldurulmuş 12 aylık örnek.

U

Uludağ Uzman Akademi

17 Kasım 2026 · 11 dk okuma

Metal atölyesinin ofisinde iş güvenliği uzmanı, üretim müdürüyle kaza kayıtlarından kaza sıklık oranını hesaplıyor

Kaza sıklık oranı, bir dönemdeki iş kazası vakası sayısının o dönemde fiilen çalışılan toplam saate bölünüp 1.000.000 ile çarpılmasıyla bulunur. Kaza ağırlık oranında pay, kaybedilen iş günü sayısıdır ve aşağıdaki hesaplarda 1.000 ile çarpılır. SGK ve ILO ağırlık oranında 1.000.000 çarpanını kullandığından her oranın yanına çarpanını yazın.

Öne çıkanlar

  • Kaza sıklık oranı, vaka sayısı × 1.000.000 ÷ toplam fiili çalışma saati; kaza ağırlık oranı, kayıp iş günü × 1.000 ÷ toplam fiili çalışma saatidir.
  • SGK ve ILO ağırlık oranında 1.000.000, ABD BLS sıklıkta 200.000, SGK'nın ikinci yöntemi 225.000 çarpanını kullanır; oranın yanına çarpanı yazın.
  • Payda planlı saat ya da prim günü değil, fazla çalışma eklenmiş, izin, rapor ve tatil düşülmüş fiili saattir.
  • Kayıp gün, kaza ertesi günden işe dönüşten önceki güne kadar takvim günüyle sayılır ve kazanın olduğu döneme yazılır.
  • Küçük işyerinde aylık oran yerine kümülatif ya da 12 aylık kayan oran raporlayın ve ramak kala olaylarını orana katmayın.

Kaza sıklık oranı nedir, nasıl hesaplanır?

Kaza sıklık oranı (KSO), çalışılan her 1.000.000 saatte kaç iş kazası vakası yaşandığını gösterir. Çalışan sayısı ve çalışma süresi farklı olan işyerlerini ve dönemleri aynı ölçekte kıyaslamayı sağlar. SGK aynı göstergeye iş kazası frekans hızı der. Hesap için iki veri gerekir: dönemdeki vaka sayısı ve aynı dönemde fiilen çalışılan toplam saat.

KSO = Kaza vakası sayısı × 1.000.000 ÷ Toplam fiili çalışma saati

Vaka sayısına neyin gireceğini yılın başında yazılı olarak belirleyin ve yıllar boyunca değiştirmeyin. Uluslararası Çalışma Örgütünün (ILO) 1998'de 16. Uluslararası Çalışma İstatistikçileri Konferansında kabul edilen iş kazası istatistikleri kararı, kaza günü hariç en az bir gün işten uzak kalınan vakaları ve ölümlü vakaları kapsamayı önerir:

  • Sayılır: Kaza günü dışında en az bir tam gün iş göremezlik doğuran kazalar ve ölümlü kazalar. Bir kazada üç kişi yaralandıysa üç vaka yazılır; aynı yaralanma için alınan ikinci rapor ise yeni vaka değildir.
  • Ayrı satırda izlenir: İlk yardımla aynı gün işe dönülen kayıp günsüz kazalar, işverenin sağladığı servis aracıyla işe gidiş gelişte yaşanan kazalar ve meslek hastalıkları. Servis kazası 5510 sayılı Kanun md. 13'e göre iş kazasıdır, ancak ILO işe gidiş geliş kazalarının ayrı derlenmesini önerir.
  • Sayılmaz: Ramak kala olaylar. 6331 sayılı Kanun md. 14/1-b bu olayların ayrıca incelenip raporlanmasını ister.

SGK'nın 4/a sigortalıları için yayımladığı ulusal frekans hızı ise kayıp gün şartı aramaz. 2025 İstatistik Yıllığında formülün payındaki 766.039 iş kazasının 467.878'i, iş göremezlik süresine göre "kaza günü (çalışır)" grubundadır. Ulusal değerle kıyas yapacaksanız oranı bir de bildirilen tüm kazalarla hesaplayın.

Kaza ağırlık oranı nedir, nasıl hesaplanır?

Kaza ağırlık oranı (KAO), kazaların ne kadar iş günü kaybettirdiğini ölçer; SGK'daki adı iş kazası ağırlık hızıdır. Aşağıdaki hesaplarda 1.000 çarpanını kullanıyoruz, böylece sonuç her 1.000 çalışma saatinde kaybedilen gün sayısını verir. Sıklık oranı kaç kaza olduğunu, ağırlık oranı bu kazaların ne kadar ağır sonuçlandığını anlatır.

KAO = Kayıp iş günü sayısı × 1.000 ÷ Toplam fiili çalışma saati

İki oranı birlikte okuyun. KAO'yu KSO'ya bölüp 1.000 ile çarptığınızda kaza başına ortalama kayıp günü bulursunuz; ILO bu göstergenin ortalama veya medyan olarak verilmesini önerir.

Ölümlü ve sürekli iş göremezlikle sonuçlanan kazalarda iki yaklaşım vardır:

  • SGK ve ÇSGB yaklaşımı: SGK İstatistik Yıllığı ile Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının (ÇSGB) Kaza/Olay İnceleme ve Kök Neden Analizi rehberi toplam gün kaybını şöyle bulur: geçici iş göremezlik günleri + (sürekli iş göremezlik dereceleri toplamı × 75) + (ölüm sayısı × 7.500). Yüzde 20 derece 1.500 gün, ölüm 7.500 gün eder.
  • ILO yaklaşımı: Ağırlık oranı yalnızca geçici iş göremezlik için hesaplanır; ölüm ve sürekli iş göremezlikteki gün kaybı ayrı derlenir.

Tek bir ölümlü kaza, aşağıdaki örnek atölyenin KAO değerini 0,27'den 28,8'e çıkarır. Bu yüzden raporda geçici iş göremezlik oranını ve ölüm ile sürekli iş göremezlik dahil oranı ayrı satırlarda verin.

Hangi çarpan kullanılmalı: 1.000.000 mu, 225.000 mi, 200.000 mi?

Türkiye'de de dünyada da tek bir çarpan yok; Bakanlığın iki rehberi bile ağırlık oranında farklı çarpan kullanıyor. Sıklık oranında yaygın ölçek 1.000.000 saattir. SGK ikinci yöntem olarak 225.000, ABD Çalışma İstatistikleri Bürosu (BLS) 200.000 kullanır. Ağırlık oranında SGK ve ILO 1.000.000, ÇSGB'nin kaza inceleme rehberi 1.000 çarpanıyla çalışır.

KaynakGöstergeÇarpanOkunuşu
SGK İstatistik Yıllığı 2025, Tablo 3.1.30İş kazası frekans hızı1.000.000 veya 225.0001 milyon saatte ya da tam gün çalışan 100 kişide kaza geçiren sigortalı
SGK İstatistik Yıllığı 2025, Tablo 3.1.30İş kazası ağırlık hızı1.000.0001 milyon saatte kaybedilen gün (ikinci yöntem: 100 saatte kaybedilen saat)
ÇSGB, Kaza/Olay İnceleme ve Kök Neden Analizi (2023)Kaza sıklık ve ağırlık oranı1.000.000 ve 1.0001 milyon saatte kaza, 1.000 saatte kayıp gün
ÇSGB, Kimya Ürünleri İmalatı Sektöründe İSGYS Rehberi (Revizyon 2024)İş kazası ağırlık oranı1.000.0001 milyon saatte kaybedilen gün
ILO, 16. Uluslararası Çalışma İstatistikçileri Konferansı kararı (1998)Frekans ve ağırlık oranı1.000.0001 milyon fiili saatte vaka ve kayıp gün
ABD Çalışma İstatistikleri Bürosu (BLS)İnsidans oranı200.000100 tam zamanlı çalışanda (haftada 40 saat, yılda 50 hafta) vaka

225.000, tam gün çalışan 100 kişinin haftada 45 saat, yılda 50 hafta çalıştığı varsayımından gelir; haftalık 45 saat, 4857 sayılı İş Kanunu md. 63'teki genel üst sınırdır. 200.000 ise aynı hesabın haftalık 40 saatle yapılmış hâlidir.

Aşağıdaki hesaplarda KSO için 1.000.000, KAO için 1.000 kullanıyoruz. Başka bir tabanla raporlanmış değeri şöyle çevirin:

  • KSO (200.000) = KSO (1.000.000) ÷ 5
  • KSO (225.000) = KSO (1.000.000) × 0,225
  • KAO (1.000.000) = KAO (1.000) × 1.000

Toplam çalışma saati nasıl hesaplanır?

Payda, kaza sayısına giren herkesin dönem boyunca fiilen çalıştığı saatlerin toplamıdır. ILO kararı fiili saati esas alır; fiili kayıt yoksa normal çalışma saatinden ücretli izin, hastalık izni ve resmi tatiller düşülerek hesaplanabilir. Kaynağınız puantaj veya personel devam kontrol sistemi (PDKS) kayıtları olmalı, bordrodaki planlı saat değil.

Sabah vardiyası başlarken metal atölyesi çalışanları giriş turnikesindeki kart okuyucuya personel kartlarını okutuyor
Giriş çıkış kayıtları, izin ve raporla düşülecek saatleri de gösterir.
  1. Kapsamı belirleyin. Kendi çalışanlarınız, alt işveren çalışanları, stajyerler: kazasını saydığınız herkesin saati paydaya da girer. ILO pay ile paydanın aynı kapsamda olmasını ister.
  2. Normal saati hesaplayın. Çalışan sayısı × iş günü × günlük net saat. Ara dinlenmeleri çalışma süresinden sayılmaz (4857 sayılı Kanun md. 68).
  3. Çalışılmayan süreleri düşün. Yıllık izin, hastalık ve iş kazası raporları, ücretsiz izin, devamsızlık ve üretimin durduğu günler. BLS de ücretli olsa bile izin, hastalık ve tatil sürelerinin sayılmamasını ister.
  4. Fazla çalışmayı ekleyin. Haftalık 45 saati aşan çalışma da maruziyettir (md. 41). Kişi başı fazla çalışma yılda 270 saatlik yasal sınırı aşıyorsa önce kaydı kontrol edin.
  5. Ayrı tutun, toplamda birleştirin. Bölüm, vardiya ve alt işveren saatlerini ayrı sütunlarda tutarsanız oranı hem işyeri geneli hem bölüm bazında çıkarabilirsiniz.

Örnek atölyenin Nisan ayı hesabı:

KalemHesapSaat
Normal saat120 çalışan × 21 iş günü × 9 saat22.680
Yıllık izin52 kişi-gün × 9 saat-468
Hastalık ve iş kazası raporları38 kişi-gün × 9 saat-342
Ücretsiz izin ve devamsızlık7 kişi-gün × 9 saat-63
Fazla çalışmaPDKS kaydı+590
Fiili çalışma saati22.397

SGK ulusal hızları hesaplarken prim tahakkuk eden gün sayısını 8 saatle çarpar. 5510 sayılı Kanun ayı 30 gün saydığından bu yaklaşım tam ay çalışan biri için 240 saat yazar; örnekteki Nisan ayında kişi başı fiili saat ise 22.397 ÷ 120 = 187'dir. Kendi oranınızı prim gününden değil, fiili saatten hesaplayın.

Kayıp iş günü nasıl sayılır?

Kayıp iş günü, kazazedenin geçici iş göremezlik nedeniyle çalışamadığı takvim günleridir. ILO kararına göre sayım kaza gününün ertesi günü başlar ve işe dönüş gününden bir önceki günde biter. Türkiye'de pratik kaynak, geçici iş göremezlik ödeneğine de esas olan istirahat raporudur (5510 sayılı Kanun md. 18).

  • Takvim günü sayın. Hafta sonu ve resmi tatil de kayıp güne girer; ILO iş günüyle tutulan kayıtların takvim gününe çevrilmesini ister.
  • Kaza gününü saymayın. Bir günden kısa tedavi için işten ayrılmak kayıp gün doğurmaz.
  • Tekrarlayan raporları aynı vakaya ekleyin. Aynı yaralanma için alınan ikinci rapor yeni vaka değildir; günleri ilk vakanın toplamına girer.
  • Günleri kazanın olduğu döneme yazın. ILO, bir dönemin istatistiğinin o dönemde olan kazaları ve bu kazaların toplam gün kaybını kapsamasını önerir. Rapor ertesi aya ya da yıla sarksa da günler kaza ayına yazılır, rapor bitince kayıt güncellenir.
  • Bir yıl sınırını uygulayın. Geçici iş göremezlikte gün kaybı en çok bir yıl ölçülür; kazadan sonraki bir yıl içinde ölümle sonuçlanan vaka ölümlü kaza sayılır.
  • Belgeyle eşleştirin. Her vakayı iş kazası tutanağı, SGK'ya üç iş günü içinde yapılan bildirim (6331 sayılı Kanun md. 14/2-a) ve istirahat raporlarıyla aynı dosyada tutun.

120 kişilik metal atölyesi için doldurulmuş 12 aylık örnek

Aşağıdaki veriler gerçek bir işyerine ait değildir; hesabın adımlarını göstermek için kurgulanmış örnek verilerdir. Atölye tek vardiya, haftada 5 gün ve günde 9 saat net çalışıyor; yıl ortalaması 120 çalışan. Kaza sütunu yalnızca kaza günü dışında en az bir gün iş göremezlik doğuran vakaları içeriyor.

Metal atölyesinde kaynakçı perdeli hücresinde çalışırken arkada operatörler abkant pres ve şerit testereyi kullanıyor
Örnekteki atölye tek vardiyada, haftada 45 saat çalışıyor.

Metal sektörünü seçmemizin nedeni kaza yükü: SGK 2025 yıllığına göre fabrikasyon metal ürünleri imalatında (NACE 25) 4/a kapsamındaki 35.073 sigortalı iş kazası geçirdi.

AyÇalışanFiili saatKazaKayıp günAylık KSOKümülatif KSOKümülatif KAO
Ocak11821.885000,00,00,00
Şubat11820.8011648,123,40,14
Mart11920.817000,015,70,09
Nisan12022.3971344,623,30,10
Mayıs12120.437000,018,80,08
Haziran12222.62611244,223,30,16
Temmuz12322.98822587,032,90,30
Ağustos12220.6761948,434,80,32
Eylül12123.366000,030,60,28
Ekim12022.4381244,632,00,26
Kasım11922.272000,029,10,24
Aralık11822.56611444,330,40,27
Yıl120 (ort.)263.26987130,40,27

Yıllık sonuç

KSO = 8 × 1.000.000 ÷ 263.269 = 30,4

KAO = 71 × 1.000 ÷ 263.269 = 0,27

Kümülatif sütun, yılbaşından o aya kadarki toplam vakanın ve günün toplam saate oranıdır. Temmuz satırında 5 vaka ve 46 gün, 151.951 saate bölünür. Aralık'taki kazanın 14 günlük raporu Ocak'a sarktı; günlerin tamamı kazanın olduğu Aralık satırına yazıldı.

Sonuçları nasıl okursunuz?

  • KSO 30,4: Atölyede her 1 milyon fiili saatte 30,4 kayıp günlü kaza oldu. Aynı değer 225.000 tabanında 6,8, 200.000 tabanında 6,1'dir.
  • KAO 0,27: Her 1.000 saatte 0,27 gün kaybedildi; SGK ve ILO ölçeğinde (1.000.000) bu değer 269,7 gündür.
  • Kaza başına kayıp gün: 71 ÷ 8 = 8,9 gün ortalama, 7,5 gün medyan (vakalar 6, 3, 12, 21, 4, 9, 2 ve 14 gün).
  • Dalgalanma: Aylık KSO 0 ile 87,0 arasında gidip geliyor; kümülatif değer Temmuz'dan sonra 29 ile 35 arasında oturuyor.
  • Ulusal değerle kıyas: Yıl içinde kayıp gün doğurmayan 3 kaza daha bildirildi. Bildirilen 11 kazayla KSO 41,8 olur ve SGK'nın 2025 ulusal frekans hızı olan 15,39 ile bu değer kıyaslanır. Paydalar farklı hesaplandığı için kıyas kabadır.
  • Ağırlıkta dikkat: SGK'nın 2025 ulusal ağırlık hızı 1 milyon saatte 533,3 gündür ve bu toplam gün kaybının yaklaşık yüzde 55'i 1.931 ölümün 7.500'er günlük karşılığından gelir. Ölümlü kazası olmayan bir yılın KAO'su bu sayıyla doğrudan kıyaslanmaz.

Oranlar yıllık değerlendirme raporunda ve İSG kurulunda nasıl sunulur?

Yıllık değerlendirme raporunu iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimiyle işbirliği içinde hazırlar; şablon, İş Güvenliği Uzmanlarının Görev, Yetki, Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmeliğin EK-2'sindedir (md. 9/1-ç-2). Formda kaza istatistiği için ayrı satır yoktur; oranları "11. Diğer çalışmalar" satırına yazın ve hesap tablosunu rapora ek yapın.

Fabrika toplantı salonunda İSG kurulu üyeleri, uzmanın perdeye yansıttığı yıllık kaza eğilimi grafiğini tartışıyor
Kurulda tek tek vakalar ve yılbaşından bu yana kümülatif oran birlikte konuşulur.

Rapor ekindeki özet şöyle kurulabilir:

SatırÖrnek atölyeNot
Toplam fiili çalışma saati263.269Alt işveren saatleri ayrı satırda
Kayıp günlü kaza / kayıp gün8 / 71Kaza günü hariç, takvim günü
KSO (1.000.000 saat)30,4Bildirilen tüm kazalarla 41,8
KAO (1.000 saat)0,271.000.000 ölçeğinde 269,7
Kaza başına kayıp gün8,9 (medyan 7,5)ILO'nun önerdiği gösterge
Ölümlü kaza ve sürekli iş göremezlik0Olsaydı 7.500 ve derece × 75 gün ayrı satırda
Ramak kala bildirimiSayı olarakOrana girmez, öncü gösterge

120 kişilik atölye, 6331 sayılı Kanun md. 22'ye göre İSG kurulu kurmak zorundadır: 50 ve daha fazla çalışan, altı aydan uzun süren sürekli işler. İSG Kurulları Hakkında Yönetmelik md. 9/1-a'ya göre kurul ayda en az bir kez toplanır; tehlikeli işyerlerinde iki, az tehlikeli işyerlerinde üç aylık aralığa karar verebilir. Her iş kazasını incelemek (md. 8/1-ç) ve yıllık rapor hazırlamak (md. 8/1-g) kurulun görevleri arasındadır.

  • Her toplantıda: Dönemin vakalarını tek tek gösterin (tarih, bölüm, yaralanma, kayıp gün, kök neden, aksiyon durumu), ardından yılbaşından bugüne kümülatif KSO ve KAO'yu geçen yılın aynı dönemiyle birlikte verin.
  • Grafikte: Aylık değeri değil, kümülatif veya 12 aylık kayan oranı çizin.
  • Alt işveren: Asıl işveren, alt işveren ve toplam için üç ayrı satır açın.
  • Ağır kazada: Ölümlü, uzuv kayıplı veya ağır iş kazasında kurul üyelerinden biri olağanüstü toplantı çağrısı yapabilir (md. 9/1-c); vakayı oranı beklemeden gündeme alın.
  • Yıl sonunda: Oranları ve ertesi yılın hedefini yıllık çalışma planına taşıyın; hedefin yanına ramak kala bildirimi ve eğitim gibi öncü göstergeleri de yazın.

En sık yapılan hesap hataları nelerdir?

Hataların çoğu formülden değil, pay ile paydanın neyi kapsadığından doğar. Aşağıdaki altı hata, oranı olduğundan iyi ya da kötü gösterir ve yıllar arası kıyası bozar. Her birini örnek atölyenin verileriyle gösteriyoruz; hesap tablonuzu yıl sonundan önce bu listeyle tek tek kontrol edin.

  1. Ramak kala olaylarını kaza saymak. Yaralanma olmayan olay vaka değildir. Ramak kala sayısını paya eklerseniz bildirim kültürü güçlendikçe KSO yükselir ve iyi bir gelişme kötü görünür. Ramak kala olayları ayrı satırda, öncü gösterge olarak raporlanır.
  2. Alt işvereni dışarıda bırakmak. Örnekte yemekhane ve temizlik alt işvereninin 10 çalışanı yılda 19.800 saat çalıştı ve 5 gün kayıplı 1 kaza geçirdi. Dahil edildiğinde KSO 30,4'ten 31,8'e çıkar, alt işverenin kendi oranı 50,5'tir. Kazayı ekleyip saati unutursanız oran 34,2'ye şişer.
  3. Çarpanları karıştırmak. Grup şirketinin 200.000 tabanlı raporunda atölye 6,1 görünür. Bunu SGK'nın 15,39 değeriyle kıyaslayıp "ulusal değerin çok altındayız" demek yanlıştır, çünkü 1.000.000 tabanında değer 30,4'tür.
  4. Küçük işyerini aydan aya kıyaslamak. Ayda ortalama birden az kaza beklenen atölyede tek vaka aylık KSO'yu 0'dan 44'ün üzerine taşır. ILO da istatistiklerin en az yılda bir derlenmesini, ay veya çeyrek gibi kısa dönemlerin mevsimsel eğilimler için kullanılmasını önerir. Ulusal ölçekte bile 2025'te frekans hızı Ocak-Nisan'da 13,39, Mayıs-Ağustos'ta 17,19 oldu.
  5. Planlı saati veya prim gününü payda yapmak. İzinler düşülmezse ya da prim günü × 8 kullanılırsa payda büyür, oran olduğundan düşük çıkar.
  6. Kaza gününü saymak, açık raporu erken kapatmak. Kaza gününü kayıp güne eklemek KAO'yu şişirir; süren raporu ilk rapordaki gün sayısıyla kapatmak ise düşürür. Yıl sonuna sarkan vakaları işe dönüşte güncelleyin.

Oranı sahadaki önlemle birlikte okuyun

KSO ve KAO geriye dönük göstergelerdir; asıl iş, her vakanın kök nedenini kapatıp aynı kazanın tekrarını önlemektir. Kaza kaydı, istatistik ve yıllık raporlamayı uygulamalı çalışmak isterseniz Uludağ Uzman Akademi'nin C sınıfı iş güvenliği kursu programını inceleyin.

Kaynaklar

Sertifika eğitimleri

İSG kariyerinde bir adım önde olun

Bakanlık onaylı A, B, C Sınıfı İSG, İşyeri Hekimliği, DSP, İlk Yardım ve Hijyen sertifika programlarıyla 7 ilde 10 şubedeyiz.

Ücretsiz ön başvuru Diğer yazılar