İSG Kurulu Kurma Zorunluluğu: Kimlerden Oluşur?

İş sağlığı ve güvenliği mevzuatı kapsamında 1 çalışanı olan işyerlerinin yükümlülükleri ile 50 ve daha fazla çalışanı olan işletmelerdeki İSG kurulu kurma zorunluluğunun tüm detaylarını inceliyoruz.

1 Çalışanı Olan İşyerinde İSG Gerekli mi?

Akademimizde verdiğimiz eğitimlerde ve saha ziyaretlerimizde en sık karşılaştığımız yanılgılardan biri, az sayıda personeli olan işletmelerin iş güvenliği kurallarından muaf olduğu düşüncesidir. Küçük bir muhasebe bürosu, tek personeli olan bir butik kafe veya mahalle arasındaki bir nalbur dükkanı işletiyor olabilirsiniz. Çalışan sayınız sadece bir kişi dahi olsa, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'nun temel hükümleri işletmeniz için geçerlidir.

Mevzuat, insan hayatını ve sağlığını merkeze alarak koruyucu bir yaklaşım sergiler. Tehlike sınıfınız ne olursa olsun, bir kişiyi istihdam ettiğiniz andan itibaren ona sağlıklı ve güvenli bir çalışma ortamı sunmakla mükellefsiniz. Büyük sanayi tesislerinde gördüğümüz İSG kurulu kurma zorunluluğu gibi daha kompleks yapısal şartlar çalışan sayısına bağlı olarak devreye girse de, temel güvenlik kuralları istisnasız her işyeri için bağlayıcıdır. Çalışan sayısının az olması, kaza riskinin sıfır olduğu anlamına gelmez. Basit bir elektrik kontağı, kaygan bir zemin veya ergonomik olmayan bir çalışma masası bile ciddi sağlık sorunlarına yol açabilir. Dolayısıyla kanun koyucu, işçi sağlığını koruma felsefesini işletmenin ölçeğinden bağımsız tutmuştur.

6331 Sayılı Kanun Kapsamında Temel Yükümlülükler

İş sağlığı ve güvenliği mevzuatının temel amacı, iş kazalarını ve meslek hastalıklarını ortaya çıkmadan önce engellemektir. Proaktif yaklaşım olarak adlandırdığımız bu sistemde işverenin omuzlarına belirli sorumluluklar yüklenir. İşveren, mesleki risklerin önlenmesi, çalışanlara gerekli eğitimlerin verilmesi ve uygun çalışma ekipmanlarının sağlanması konularında her türlü tedbiri almak zorundadır.

Sistemin doğru işlemesi için sadece kural koymak yetmez; alınan tedbirlere uyulup uyulmadığının denetlenmesi de işverenin asli görevleri arasındadır. Çalışanların işyerinde karşılaştıkları tehlikeler konusunda bilgilendirilmeleri, temel İSG eğitimlerini almaları ve sağlık gözetimlerinin yapılması gerekir. İşveren, çalışma ortamındaki riskleri kaynağında yok etmeye çalışmalı, bu mümkün olmuyorsa toplu koruma önlemlerine, o da yetersiz kalıyorsa kişisel koruyucu donanımlara başvurmalıdır.

Risk Değerlendirmesi ve Acil Durum Planı

Bir çalışanı olan işletmelerde dahi risk değerlendirmesi yapmak ve acil durum planı hazırlamak yasal bir mecburiyettir. Risk değerlendirmesi, işyerinizde var olan veya dışarıdan gelebilecek tehlikelerin belirlenmesi, bu tehlikelerin riske dönüşme ihtimallerinin hesaplanması ve gerekli önlemlerin planlanması sürecidir. Bu belge, rafa kaldırılacak bir kağıt parçası değil; işyerinizin güvenlik haritasıdır.

Benzer şekilde, yangın, deprem, sel veya iş kazası gibi beklenmedik anlarda kimin ne yapacağını belirleyen acil durum planları da hayati öneme sahiptir. Acil durum ekiplerinin oluşturulması, tahliye yollarının belirlenmesi ve toplanma alanlarının işaretlenmesi gerekir. Çalışan sayınızın az olması, olası bir yangında tahliye planına ihtiyaç duymayacağınız anlamına gelmez. İşletmenin tehlike sınıfına göre mevzuatta belirlenen periyotlarla bu belgelerin güncellenmesi şarttır.

İSG Kurulu Kurma Zorunluluğu Nedir?

İş sağlığı ve güvenliği süreçleri, sadece işverenin veya bir uzmanın tek başına yürütebileceği bir operasyon değildir. Güvenlik kültürünün tabana yayılması, sahadaki problemlerin masaya yatırılması ve ortak akılla çözümler üretilmesi gerekir. İşte İSG kurulu kurma zorunluluğu, işletmelerin bu ortak aklı kurumsal bir yapıya kavuşturmasını sağlayan yasal bir gerekliliktir.

Kurul, işyerindeki iş sağlığı ve güvenliği faaliyetlerini planlayan, değerlendiren ve yönlendiren en üst iç organdır. Temel amacı, işçi ve işveren temsilcilerini, teknik uzmanları ve sağlık profesyonellerini aynı masa etrafında toplayarak demokratik bir karar alma mekanizması yaratmaktır. Alınan kararlar tavsiye niteliğinde kalmaz; işveren açısından bağlayıcı özellik taşır. Bu yapı sayesinde sahadaki en ufak bir ramak kala olayı bile üst yönetimin gündemine taşınır, kök neden analizleri yapılır ve kalıcı önlemler alınır. Güçlü bir İSG kurulu, işletmenin kaza frekansını düşüren en etkili araçlardan biridir.

İSG Kurulu Hangi İşyerlerinde Kurulur?

Küçük işletmelerdeki temel yükümlülükler ile büyük işletmelerdeki yapısal gereklilikler arasında belirgin farklar bulunur. 1 çalışanlı bir işyerinde risk değerlendirmesi zorunluyken, belirli bir büyüklüğe ulaşmayan işletmelerden resmi bir kurul oluşturmaları beklenmez. İSG kurulu kurma zorunluluğu, çalışan sayısının ve işin niteliğinin belirli bir eşiği aşmasıyla başlar.

Aşağıdaki tabloda, işletme büyüklüğüne göre değişen temel yükümlülükleri genel hatlarıyla görebilirsiniz:

Bu tablo, mevzuatın işletme ölçeğine göre nasıl kademelendiğini açıkça göstermektedir. Personel sayısı arttıkça, organizasyonel yapının da buna uyum sağlaması ve güvenlik yönetiminin daha profesyonel bir zemine oturması gerekir.

50 ve Daha Fazla Çalışan Kriteri

İlgili mevzuat hükümleri kapsamında, 50 ve daha fazla çalışanın bulunduğu ve altı aydan fazla sürekli işlerin yapıldığı işyerlerinde İSG kurulu kurulması yasal bir zorunluluktur. Burada iki temel kriter karşımıza çıkar: Çalışan sayısının 50 barajını aşması ve işin geçici değil, sürekli (altı aydan uzun) nitelikte olması.

Örneğin, sadece üç ay sürecek kısa dönemli bir montaj işinde 60 kişi çalıştırsanız dahi, süre kriteri sağlanmadığı için kurul kurma yükümlülüğünüz doğmayabilir. Ancak fabrikanızda kadrolu 55 personeliniz varsa, tehlike sınıfınız ne olursa olsun bu kurulu oluşturmak zorundasınız. Çalışan sayısının tespitinde, kısmi süreli (part-time) çalışanlar da çalışma süreleri dikkate alınarak tam süreli çalışmaya dönüştürülüp hesaba katılır.

Alt İşveren ve Asıl İşveren İlişkisinde Kurul

İnşaat, tersane veya büyük üretim tesisleri gibi kompleks çalışma alanlarında genellikle birden fazla firma aynı sahayı paylaşır. Asıl işveren ve alt işveren (taşeron) ilişkisinin bulunduğu durumlarda kurulun nasıl işleyeceği mevzuatla net bir şekilde düzenlenmiştir.

Eğer asıl işverenin ve alt işverenin çalışan sayıları ayrı ayrı 50'nin üzerindeyse, her iki firma da kendi İSG kurulunu kurmak zorundadır; ancak faaliyetlerin uyumu için kurullar arası koordinasyon sağlanır. Birinin sayısı 50'den fazla, diğerinin az ise, sayısı 50'yi aşan firma kurul kurar, diğer firma bu kurula vekaleten bir temsilci gönderir. Toplam çalışan sayısı 50'yi aşıyor fakat firmalar tek başlarına bu sayıya ulaşamıyorsa, asıl işveren ve alt işveren ortak bir kurul oluşturarak süreci birlikte yönetirler.

İSG Kurulu Kimlerden Oluşur?

Etkili bir güvenlik yönetimi, farklı disiplinlerin bir araya gelmesiyle mümkündür. İSG kurulu, mevzuatta belirlenen standart bir üye yapısına sahiptir ve bu yapı, işyerindeki tüm paydaşların temsil edilmesini güvence altına alır. Standart bir kurulda şu üyeler bulunur:

• İşveren veya işveren vekili (Kurul Başkanı)
• İş güvenliği uzmanı
• İşyeri hekimi
• İnsan kaynakları, personel, sosyal işler veya idari ve mali işleri yürütmekle görevli bir kişi
• Bulunması halinde sivil savunma uzmanı
• Bulunması halinde formen, ustabaşı veya usta
• Çalışan temsilcisi, işyerinde birden çok çalışan temsilcisi olması halinde baş temsilci

Bu çeşitlilik, alınacak kararların hem teknik açıdan doğru olmasını hem idari açıdan uygulanabilirliğini hem de sahadaki çalışanlar tarafından benimsenebilirliğini sağlar. Mühendislik bilgisi, tıbbi uzmanlık ve saha tecrübesi aynı masada harmanlanır.

İşveren veya İşveren Vekili

Kurulun başkanı işveren veya onun atayacağı, geniş yetkilerle donatılmış bir işveren vekilidir. Başkanın rolü sadece toplantıyı yönetmekten ibaret değildir. Alınan kararların hayata geçirilmesi için gerekli bütçeyi onaylamak, departmanlar arası koordinasyonu sağlamak ve kurul kararlarının işyerinde kanun hükmünde uygulanmasını temin etmek başkanın sorumluluğundadır. İşverenin kurula bizzat başkanlık etmesi veya güçlü bir vekil ataması, işletmedeki güvenlik kültürüne verilen önemin en net göstergesidir.

İSG Profesyonelleri ve Çalışan Temsilcisi

İş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi, kurulun teknik ve tıbbi omurgasını oluşturur. Uzman, çalışma ortamındaki fiziksel ve kimyasal riskleri, makine koruyucularını ve mevzuat gerekliliklerini kurula sunarken; işyeri hekimi meslek hastalıkları, ergonomi, hijyen ve sağlık gözetimi sonuçları hakkında veriler paylaşır. Kurulun sekreteryası genellikle iş güvenliği uzmanı tarafından yürütülür.

Çalışan temsilcisi ise sahanın sesidir. Teorik olarak planlanan bir güvenlik önleminin pratikte işe yarayıp yaramadığını en iyi sahadaki işçi bilir. Çalışan temsilcisi, iş arkadaşlarından gelen şikayetleri, ramak kala bildirimlerini ve güvenlik önerilerini doğrudan üst yönetime ve uzmanlara aktararak sistemin sahadan kopuk, kağıt üzerinde bir yapıya dönüşmesini engeller.

İSG Kurulunun Temel Görev ve Yetkileri Nelerdir?

Kurul üyeleri sadece ayda bir kez toplanıp çay içmek için bir araya gelmezler; çok net ve bağlayıcı görevleri vardır. Kurulun en temel işlevi, işyerinin doğasına uygun bir iç yönerge taslağı hazırlamak ve bunu işverenin onayına sunmaktır. Bu yönerge, o işyerinin güvenlik anayasası niteliğindedir.

Buna ek olarak, çalışanlara verilecek İSG eğitimlerinin planlanması, yıllık eğitim programlarının onaylanması ve bu eğitimlerin etkinliğinin ölçülmesi kurulun görev alanındadır. İşyerinde meydana gelen her türlü iş kazası veya ramak kala olayı kurulda detaylıca incelenir, kök nedenler tespit edilir ve benzer vakaların yaşanmaması için düzeltici önleyici faaliyetler (DÖF) planlanır. Tesislerde yapılacak bakım onarım çalışmaları, yeni makine alımları veya üretim süreçlerindeki köklü değişiklikler öncesinde riskleri değerlendirip işverene rehberlik etmek de kurulun asli yetkileri arasındadır.

Uludağ Uzman Akademi ile İSG Süreçlerinde Güvenilir Rehberlik

İş sağlığı ve güvenliği alanında güçlü bir kariyer inşa etmek veya işletmenizin yasal yükümlülüklerini eksiksiz yerine getirmek istiyorsanız, doğru eğitim kurumunu seçmek atacağınız en kritik adımdır. Uludağ Uzman Akademi olarak, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (ÇSGB) onaylı eğitimlerimizle sektörde standartları belirliyoruz. 11 yılı aşkın köklü tecrübemiz, 7 farklı ilde konumlanmış 10 şubemiz ve bugüne kadar sektöre kazandırdığımız 1.500'den fazla mezunumuzla Türkiye'nin öncü İSG eğitim kurumlarından biriyiz.

Akademimizde A, B ve C sınıfı iş güvenliği uzmanlığı, işyeri hekimliği, işyeri hemşireliği (DSP) ve temel İSG sertifika programlarını, alanında uzman ve saha tecrübesi yüksek eğitmen kadromuzla sunuyoruz. Mevzuatı sadece teorik olarak değil, sahadaki pratik karşılıklarıyla birlikte öğretiyoruz. Yeni dönem İSG uzmanlığı ve işyeri hekimliği kurslarımız için kayıtlar açık. Kariyerinize sağlam bir temel atmak, sınav süreçlerine eksiksiz hazırlanmak ve profesyonel bir vizyon kazanmak için köklü tecrübemize güvenebilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

1 çalışanı olan işyerinde risk değerlendirmesi zorunlu mu?

Evet, 6331 sayılı Kanun gereği çalışan sayısına bakılmaksızın risk değerlendirmesi yapılması ve acil durum planı hazırlanması yasal bir zorunluluktur. İşletmenizin tehlike sınıfı ne olursa olsun, bir kişiyi bile istihdam ediyorsanız bu belgeleri mevzuata uygun şekilde hazırlatmanız gerekir.

İSG kurulu kurma zorunluluğu kaç çalışanda başlar?

İlgili mevzuat kapsamında, 50 ve daha fazla çalışanın bulunduğu ve altı aydan fazla sürekli işlerin yapıldığı işyerlerinde İSG kurulu kurulması zorunludur. Çalışan sayısı 50'nin altına düştüğünde veya işin süresi altı aydan kısa olduğunda bu zorunluluk ortadan kalkar.

İSG kurulunda çalışan temsilcisi olmak zorunda mı?

Evet, kurul üyeleri arasında çalışanları temsil etmek üzere mevzuatta belirlenen usullere göre seçilmiş veya atanmış bir çalışan temsilcisi bulunmalıdır. Birden fazla temsilcinin olduğu büyük işletmelerde, kurula baş temsilci katılım sağlar.

Az tehlikeli sınıftaki küçük işletmeler İSG eğitimi aldırmalı mı?

Evet, tehlike sınıfından bağımsız olarak tüm işverenler, çalışanlarına temel iş sağlığı ve güvenliği eğitimlerini aldırmakla yükümlüdür. Az tehlikeli sınıfta yer alan ofis, mağaza veya büro gibi işyerleri de personeline mevzuatta belirlenen süreler dahilinde bu eğitimleri vermelidir.

Uludağ Uzman Akademi'de İSG uzmanlığı eğitimleri ne kadar sürüyor?

A, B ve C sınıfı İSG uzmanlığı eğitimlerimiz mevzuatta belirlenen standartlara uygun olarak düzenlenmektedir; örneğin C sınıfı eğitim 90 saat uzaktan ve 90 saat yüz yüze olmak üzere toplam 180 saat sürmektedir. İşyeri hekimliği eğitimlerimiz ise 90 saat uzaktan, 130 saat yüz yüze olmak üzere toplam 220 saatlik bir programı kapsar.

İSG kurulu ayda kaç kez toplanır?

Kurulun toplanma sıklığı, işyerinin tehlike sınıfına göre mevzuatta belirlenen süreler çerçevesinde değişiklik göstermektedir. Çok tehlikeli, tehlikeli ve az tehlikeli sınıflar için toplantı periyotları farklılık arz eder; ancak acil bir durum veya ölümlü/uzuv kayıplı bir kaza yaşandığında kurul olağanüstü olarak derhal toplanır.

Sonuç

İş sağlığı ve güvenliği süreçleri, yasal bir zorunluluk olmanın ötesinde insana verilen değerin en somut göstergesidir. İster 1 çalışanınız olsun ister 500 çalışanınız, güvenli bir çalışma ortamı yaratmak sürdürülebilir bir başarının temel şartıdır. İSG kurulu kurma zorunluluğu gibi yapısal süreçleri doğru yönetmek ve profesyonel bir İSG kariyerine adım atmak için Uludağ Uzman Akademi'nin uzman kadrosundan destek alabilirsiniz. Yeni dönem eğitim programlarımız hakkında bilgi almak ve kayıt için iletişim sayfamız üzerinden bize ulaşabilirsiniz.